Ο Δήμος Καλαμάτας σε συνεργασία με την Α.Μ.Κ.Ε «Αρχείο Ιωάννη Ε. Σταμούλη» διοργάνωσε εκδήλωση την Πέμπτη 14 Μαΐου 2026 στο Δημοτικό Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας με θέμα την παρουσίαση στοιχείων της ιστορικής έρευνα «Καλαμάτα, Μαρτυρική Πόλη 1941-1944».
Η ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ
Σε τοποθέτησή του στην έναρξη της εκδήλωσης ο Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος, μεταξύ άλλων, ανέφερε:
«Η μνήμη ενός τόπου αποτελεί στοιχείο της ταυτότητάς του. Και οι κοινωνίες που σέβονται την ιστορία τους έχουν χρέος να τη διαφυλάσσουν με σοβαρότητα, αλήθεια και ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές. Για την Καλαμάτα, τα χρόνια 1941-1944 αποτελούν μία βαθιά τραυματική περίοδο της νεότερης ιστορίας της. Μία περίοδο που άφησε πίσω της ανθρώπινες απώλειες, πόνο, καταστροφές και ιστορίες που σημάδεψαν ολόκληρη την τοπική κοινωνία.
Η σημερινή παρουσίαση της ιστορικής έρευνας και της έκθεσης τεκμηρίων αποτελεί έναν σημαντικό σταθμό σε μία προσπάθεια που ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Δήμου Καλαμάτας και στηρίχθηκε από ανθρώπους που εργάστηκαν με σοβαρότητα, επιστημονική ευσυνειδησία και βαθύ σεβασμό απέναντι στην ιστορική αλήθεια.
Θέλω από την αρχή να ευχαριστήσω θερμά την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Αρχείο Ιωάννη Ε. Σταμούλη», η οποία επιμελήθηκε τη σύνταξη του φακέλου και της ιστορικής μελέτης που παρουσιάζεται σήμερα. Η δουλειά που έγινε υπήρξε ουσιαστική, επίπονη και εξαιρετικά τεκμηριωμένη. Μέσα από αρχειακό υλικό, καταγραφές, στοιχεία και μαρτυρίες αναδείχθηκαν πτυχές της κατοχικής περιόδου που είτε παρέμεναν άγνωστες είτε δεν είχαν μέχρι σήμερα αποτυπωθεί με πληρότητα.
Η Δημοτική Αρχή αναγνώρισε από την πρώτη στιγμή τη σημασία αυτού του εγχειρήματος. Για τον λόγο αυτό προχωρήσαμε στην επανεκκίνηση της διαδικασίας διεκδίκησης της ένταξης της Καλαμάτας στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας. Μία προσπάθεια που απαιτούσε επιμονή, σοβαρή προετοιμασία και πλήρη τεκμηρίωση.
Το Δημοτικό Συμβούλιο στάθηκε ομόφωνα απέναντι σε αυτή την ευθύνη. Συγκροτήθηκε επιτροπή, υπήρξε συνεργασία ανθρώπων με διαφορετικές διαδρομές και εμπειρίες, και τελικά κατατέθηκε ένας πλήρης φάκελος που αποτυπώνει το πραγματικό μέγεθος της τραγωδίας που έζησε η Καλαμάτα κατά τα χρόνια της Κατοχής.
Η έρευνα που παρουσιάζεται σήμερα φωτίζει με σαφήνεια το ανθρώπινο κόστος εκείνης της περιόδου. Οι αριθμοί είναι συγκλονιστικοί. 2.016 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην ευρύτερη περιοχή της Καλαμάτας στα χρόνια του πολέμου και της Κατοχής. Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένα όνομα, μία οικογένεια, μία ζωή που διακόπηκε βίαια. 1213 συμπολίτες μας πέθαναν από τον λιμό. 499 εκτελέστηκαν. 87 πέθαναν ως όμηροι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Γ΄ Ράιχ. Δεκάδες ακόμη χάθηκαν από τις κακουχίες, τις ασθένειες, τις συλλήψεις, τη βία των κατακτητών ή στα πεδία των μαχών. Η Καλαμάτα βίωσε βαθιά την ανθρώπινη οδύνη της Κατοχής. Η πείνα σημάδεψε την πόλη. Οι ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων χτύπησαν κυρίως τις πιο αδύναμες κοινωνικές ομάδες. Οι οικογένειες έδωσαν καθημερινό αγώνα επιβίωσης. Οι συλλήψεις και οι φυλακίσεις δημιούργησαν ένα διαρκές κλίμα φόβου και ανασφάλειας. Οι εκτελέσεις και τα αντίποινα άφησαν πίσω τους ανοιχτές πληγές.
Παράλληλα, η έρευνα αναδεικνύει και την καταστροφή που υπέστησαν κοινότητες του Δήμου μας, όπως ο Άγιος Φλώρος και το Καρβέλι. Ιδιαίτερα για τον Άγιο Φλώρο, τα στοιχεία για την πυρπόληση του χωριού από τις γερμανικές δυνάμεις τον Φεβρουάριο του 1944 καταγράφουν μία τραγική σελίδα της τοπικής μας ιστορίας.
Η σημερινή εκδήλωση έχει, λοιπόν, ιδιαίτερη σημασία γιατί παρουσιάζει με πληρότητα και επιστημονική τεκμηρίωση τα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Η ιστορία της Καλαμάτας καταγράφεται πλέον μέσα από αδιάσειστα στοιχεία, μέσα από αρχεία και τεκμήρια που αναδεικνύουν το μέγεθος της ναζιστικής θηριωδίας και των συνεπειών της πάνω στην τοπική κοινωνία.
Η κατάθεση του αιτήματος προς το Υπουργείο Εσωτερικών για τον χαρακτηρισμό της Καλαμάτας, του Αγίου Φλώρου και του Καρβελίου ως Μαρτυρικών περιοχών αποτελεί μία πράξη ιστορικής ευθύνης απέναντι στις γενιές που δοκιμάστηκαν και θυσιάστηκαν. Αποτελεί επίσης μία πράξη σεβασμού απέναντι στη συλλογική μνήμη της πόλης μας.
Κυρίες και κύριοι, Η ιστορία της Καλαμάτας στα χρόνια 1941-1944 δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά την ταυτότητα του τόπου μας. Αφορά τη γνώση που οφείλουμε να μεταφέρουμε στις νεότερες γενιές. Αφορά τη διατήρηση της ιστορικής συνείδησης σε μία εποχή όπου η αξία της ειρήνης, της δημοκρατίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποκτά ξανά ιδιαίτερη σημασία. Οι κοινωνίες προχωρούν όταν γνωρίζουν την ιστορία τους. Όταν τιμούν τη μνήμη των ανθρώπων τους. Όταν αντιμετωπίζουν το παρελθόν με αλήθεια και υπευθυνότητα. Και γι’ αυτό η προσπάθεια που έγινε έχει ιδιαίτερη αξία για την Καλαμάτα μας.
Θέλω να ευχαριστήσω όλους όσοι συνέβαλαν στη συγκέντρωση των στοιχείων, στη μελέτη, στη σύνταξη του φακέλου, καθώς και όλους όσοι κράτησαν ζωντανή τη μνήμη αυτών των γεγονότων μέσα στα χρόνια.
Θα ήταν όμως παράλειψή να μην αναφερθώ και προσωπικά σε κάποιους ανθρώπους. Στον Θόδωρο Μπρεδήμα, που γνωρίζω καλά τον αγώνα που έχει κάνει για το θέμα αυτό. Στον συνάδελφο τον Σταμάτη Μπεχράκη, που πάντα έθετε το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο. Στον φίλο Κώστα Αλεξίου, ο οποίος από τη δική του πλευρά δίνει αγώνα για να διατηρηθεί ζωντανή η ιστορική μνήμη και υποστήριξε την προσπάθεια της πόλης μας. Και φυσικά στον Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Τάσο Ηλιόπουλο που ανέλαβε να φέρει εις πέρας αυτή την προσπάθεια και σε όλα τα μέλη της επιτροπής, τον κ. Τζαμουράνη, τον κ. Οικονομάκο, που ο καθένας από την πλευρά του προσέφερε στο να φτάσουμε σε αυτό το αποτέλεσμα.
Κυρίες και κύριοι, Η Καλαμάτα οφείλει να θυμάται. Να θυμάται τους εκτελεσμένους. Τους ανθρώπους που χάθηκαν από τον λιμό. Τους ομήρους που δεν επέστρεψαν ποτέ. Τις οικογένειες που βίωσαν την απώλεια και την καταστροφή. Τους ανθρώπους που κράτησαν όρθια την κοινωνία μέσα σε πολύ δύσκολες ή και ακραίες συνθήκες.
Η μνήμη τους αποτελεί μέρος της ιστορικής και ηθικής παρακαταθήκης του τόπου μας. Με σεβασμό απέναντι σε αυτή την παρακαταθήκη συνεχίζουμε την προσπάθεια για τη δικαίωση της ιστορικής αλήθειας και για την αναγνώριση της Καλαμάτας ως Μαρτυρικής Πόλης. Καθώς επίσης και των κοινοτήτων του Αγίου Φλώρου και του Καρβελίου.»
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΜΙΛΙΕΣ
Την εκδήλωση χαιρέτησαν ο Πρωτοσύγκελος της Ι.Μ. Μεσσηνίας, Αρχιμανδρίτης Φίλιππος Χαμαργιάς, ο Αντιπεριφερειάρχης Μεσσηνίας Στάθης Αναστασόπουλος, ο εκπρόσωπος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας Θανάσης Πετράκος, ο εκπρόσωπος των συγγενών και απογόνων των θυμάτων Παναγιώτης Μπαζάνης και ο εκπρόσωπος της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Αεροπορίας (ΕΑΑΑ) - Παράρτημα Μεσσηνίας Παναγιώτης Γιόβας
Ακολούθησαν ομιλίες από τους Αναστάσιο Ηλιόπουλο, Πρόεδρο Δημοτικού Συμβουλίου Καλαμάτας, Θεόδωρο Μπρεδήμα, Δημοσιογράφο, πρ. Δημοτικό Σύμβουλο, Στέλιο Περράκη, Ομοτ. Καθηγητή Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών και πρώην Αντιπρύτανη Παντείου Πανεπιστημίου, πρώην Πρέσβη – Μόνιμο Αντιπρόσωπο της Ελλάδος στο Συμβούλιο της Ευρώπης, Χριστίνα Σταμούλη, Δικηγόρο, Διαχειρίστρια του Αρχείου Ι.Ε. Σταμούλη, Γιώργο Ανεψιού, Υποπτέραρχο (ε.α.) – Δρ Διεθνούς Δικαίου, Κωνσταντίνο Λαγό, Δρ. Ιστορίας, Συγγραφέα, Διδάσκων Ιστορίας στη Σχολή Ικάρων και Πλάτων Περαρή, μηχανολόγο μηχανικό, ιστορικό ερευνητή. Την εκδήλωση συντόνισε ο Μάρκος Χαρίτης, σκηνοθέτης, υπεύθυνος επικοινωνίας του Αρχείου Ι.Ε. Σταμούλη.
ΕΚΘΕΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ
Σημειώνεται ότι στο φουαγιέ του Δημοτικού Πνευματικού Κέντρου της πόλης, φιλοξενείται έως σήμερα, Παρασκευή 15 Μαΐου 2026, έκθεση ιστορικών τεκμηρίων και στοιχείων που εντοπίστηκαν κατά τη διενέργεια της έρευνας για τη σύνταξη του φακέλου διεκδίκησης της ένταξης της Καλαμάτας στο Δίκτυο των Μαρτυρικών Πόλεων.
ΥΠΟΒΟΛΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΣΤΟ ΥΠΕΣ
Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι χθες, Πέμπτη 14 Μαΐου 2026, ο Δήμαρχος Καλαμάτας μετέβη στο Υπουργείο Εσωτερικών και κατέθεσε στην αρμόδια Υπηρεσία, συμπληρωματικά στοιχεία για τον φάκελο διεκδίκησης ένταξης της Καλαμάτας, στο Δίκτυο των Μαρτυρικών πόλεων. Στοιχεία που προσφέρθηκαν από το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας. Υπήρξε, μάλιστα, συνάντηση και με τον Γενικό Γραμματέα του ΥΠΕΣ, Σάββα Χιονίδη, παρουσία του Δημάρχου Μεγαλόπολης Κώστα Μιχόπουλου, ο οποίος εκ μέρους του Δήμου του διεκδικεί την ένταξη της Μεγαλόπολης στο Δίκτυο.
ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΩΝ
Στο πλαίσιο της ευρύτερης συζήτησης που εξελίσσεται μεταξύ των πόλεων και του Δικτύου Μαρτυρικών πόλεων, τον Δήμαρχο Καλαμάτας επισκέφτηκε τις προηγούμενες ημέρες το μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας, Κώστας Αλεξίου, ο οποίος μετέφερε προς τον κ. Βασιλόπουλο εθιμοτυπικά δώρα του Δημάρχου Διστόμου - Αράχοβας – Αντίκυρας, Γιάννη Σταθά.
