Ο Δήμος Καλαμάτας αποτελεί Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης  Α΄ Βαθμού (Ο.Τ.Α.) και λειτουργεί ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου (ν.π.δ.δ.). Οι βασικοί νόμοι, που διέπουν τη λειτουργία του, είναι ο Ν.3463/2006 (Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων, ΦΕΚ Α΄ 114/8-6-2006) και ο Ν.3852/2010 (Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης, ΦΕΚ Α' 87/7.6.2010)